Sabah her zaman ki gibi işinize geldiniz ve masaya oturdunuz ,çayınızı içmek üzereyken aniden belinizden kasıklarınıza yayılan bıçak batar gibi şiddetli ağrı başlıyor derken bulantı kusma öyle bir ağrıki bunu ömür boyu unutmayacaksınız işte bu böbrek taşı sancısı...ve bu sancıyı insanoğlu var olduğundan beri çekiyor....
Bilinen en eski hastalıklardandır.Böbrek taşı 7000 yıl önce eski mısır yazıtlarında ve mumyalarda taş hastalıkları bliniyor ve tedavi edilmeye calışılmıştır. Hipokrat bile yemininde mesane taşı çıkarmıyacagına dair yemin eder. ürüner sisitemin en çok görülen hastalıklarındandır. Toplumda %10 lara varan bir oranda görülür. Her yaşta görülebilir ama ençok 20-40 arasında ve erkeklerde kadınlara nazaran daha sık görülür.

BÖBREK TAŞI NEDİR ?

Böbrek taşı kiristallerden oluşmuş sert pirinç tanesinden böbregin içini tamamen saracak kadar(yaklaşık 7cm)
büyükleri arasında degişir genellikle 1-1.5 cm civarındadır yüzeyi pürtüklü,düz sivri olabilir

BÖBREK TAŞLARININ NEDENLERİ ?

Halen tam olarak oluş nedeni bilinmemektedir . Taşın oluşmasında idrarın süperstüre olup
kristalize olması ,idrarda inhibitör (kristallerin bir araya geşmesini engelleyen)maddelerin (sitrat,pirofosfat..)
miktarının az olması idrarda yoğunlaşan kristallerin birleşerek çökmesiyle taş oluşabilmektedir.

Eskiden yenen gıdaların(ıspanak, yogurt, süt gibi) neden olduğu düşünülmekteydi ama bu gün bu görüş artık desteklenmemektedir sadece bagırsaktan kalsiyumun emiliminin artığı durumlarda(absorbtive hiperkalsiüri) diyetin önemi vardır buda cok sık görülen bir durum değildir.
Taşların ençok görüleni kalsiyum oksalat tır %75 bunun nedenleri okslat içeren giıdaları(ispanak,brokoli,çikolata,çay kuru yemiş..) gibi besinlerin bol tüketilmesi D vitamini alımı,antiasit,diüretik ilaclar,paratiroid bezlerinin aşırı çalışması,bazı hastalıklar; sarkoidoz,chron,kisitk böbrek hastalığı,ürüner infeksiyonlar gibi hastalıklar neden olabilir.Kronik bargırsak hastalıklarında ,ince bagırsak anastomzlarında kalsiyum oksalat ve fosfat taşları oluşur.

Ürik asit taşları;
genellikle fazla protein içeren gıdaların yenmesiyle(et, süt, yumurta) bazı metabalik hatlaıklar
gut,kemoterapi,diüretik ilaçlarının uzun kullanımı,D vitamininin fazla alımı, gibi durumlarda olusur.

sutrivit taşlar ;
ürnrt sisitem infeksiyonlarında olusur bakteriler idrarda üreyi parçalıyarak amonyum miktarını artırılar buna bağlı olarak taşlar olusur kadınlarda daha çok görülür.

Sistin taşları;
Genetik bir hastalık olan sisitinürüde görülür idrarda sistin miktarı artmıştır.

BÖBREK TAŞI KİMLERDE ÇOK GÖRÜLÜR ?

• Ailesinde böbrek taşı olanlar
• 20-40 yaş arsında olanlar
• Devamlı ilaç alanlar(diüretik,antiasit,tiroid hormonu)
• Tek böbregi olanlarda
• Az su içenlerde sıcak ortamda yaşayanlarda az hereket ve bol proteinli kalorili ,az lifli beslenenlerde
• İleostomili hastalarda(örnegin Crohn's hastalıgı)

BELİRTİLERİ NELERDİR ?

Böbrektaşlarının %90 nı 4mm nin altındadır hafif yada şiddetli ağrıyla veya hiç belirti vermedende
kendiliğinden düşebilir.Teadevi gerektiren taşlar bütün taş olguları içinde sadece % 10 dur bunların kilinik şikayetlerle ortaya çıkabileceği ğibi bir kısmıda tesadüfen muayene esnasında ortaya çıkar.

• Şiddetli belden başlayıp kasıklara yayılan ağrı
• Bulantı kusma
• karında gaz şiskinlik
• idrarda kanama,sık idrar yapma isteği

TANI NASIL KONUR
Genellikle taşlar sesizdir böbrek içinde kalikslerde duran taşlar sessizdir böbrek pelvisinde
ve üretere(idrar yoluna) taş düşerse ıdrar yolunu tıkadığından ani spazm , ağrıve kanamaya neden olur neden olur.
Tanı genelde radyolojik muayene ile konur( Röntgen,ultrasonografi) bazen bilgisayarlı tomografi de gerebilir.

TEDAVİ

Böbrek iiçinde ki (kalisyel) taşlar genellikle sessizdir eger büyük degilse klinik şikayet vermiyorsa takip edileblir. Tespit edilen taş eger 4 mm küçükse genelde kendiliginden düser Daha büyük taşlara mudahele gerekir:

• Medikal tedavi analjezik antibiyotik verilebilir
• ESWL(vucut dışından ses dalgalarıyla taşı kırma)Son derecede kolay ve konforlu tedavidir taşlar sesdalgalarıyla <kırılarak küçük parcalara ayrılır ve idrar kanalından vucut dışına atılır genellikle bu yöntenle 3 cm den kücük taşlar %90 başarıyla tedavi edilmektedir.
• Perkutan nefrolitotomi Böbrek içinde 3 cm den büyük taşlarda uygulanır hastane de genel anestezi altında uygulanır cilt den küçük delikler açılarak böbrege optik cihazlarla girilip tas kırılır ve deliklerden aspire edilerek cıkarılır
• Üreteroskopi ile taş çıkarılması Üreteroskopi ince uzun metalden yapılmış (ortalama45-80 cm) optik bir cihazdır.İdrarın çıktığı yollardan tersine bu cihazla girilir mesaneden üreter içine girilerek taşlar küçükse basket kataterle kavranarak çıkararilır.taş büuükse o zaman pnomotik,ultrasonik veya laser kullanılarak taş kırılır.
• Açık cerrahi tedavi : Diğer tedavilerin münkün olmadığı durumlarda (Taşın büyük oldugu durumlarda,ürüner enefeksiyona neden oluyorsa,böbrekte harabiyet ve kanamaya neden oluyorsa,idrar akımı tam olarak durduğu durmlarda) uygulanir.

TAŞ OLMASINI NASIL ÖNLERİM ?

Böbrek taşı olan bşr hasata artık yaşamına bazı olmazsa olmaz kurallar girer.Bunlar:
• Bol sıvı almak (günde en az 7-8 bardak)
• Yılda en az iki defa muayene olmak(hiç bir şikayet olmasa bile)
• Düzenli egzersiz yapmak
• Yapılacak testlere göre en uygun diyeti yapmak genled tasın cinsi ve kan ve idrar tahlilerinden sonra baöbrek taşının neden olduğu anlaşılmaya çalışılırçOlguların %25-30 ında bir hastalıga sekonde taş oluşur(paratiroid,gut,barsak hastalıkları vs..) gerikaln %60 lık bölümünde belirğin bir hastalık bulunmaz.

Diyet önemlidir ürik asit taşları genelde bol proteinli gıdalarla ve gut hastalıgında sık görülür asit idrarda olusur tedavide idrarı alkalen yapan ilaçlar allopurunol ve bol< lifli diyet yapılabilir

Bir çok çalışma yapılmakta her araştırmacı önerilerde bulunmaktadır bunlardan en popüler oanları:

Absortive hiperkalsiürüsü olan hastalar hiperkalsiürüyü ve oksalirüyi önlemek için kalsiyum ve okslatan zengin besinleri az tüketmek(ıspanak gibikoyu yeşil sebzeler,çikolata ,çay ,kahve süt ürünleri ) ve barsaktan calsiyumun emilimini azaltmak için sellülöz fosfat gibi ilaçlar kullanılabilir.

Bazı araştırmacılar hayvansal proteinlerin idrar kalsiyumu miktarını yükselttiği onun yerine bitkisel proteinler vejeteryan beslenmeyi önermektedirler.

Potasyum ve potasyum sitrat, magnezyum sitrat taş olusumunu önler potasyum idrarda kalsiyum miktarını azaltır sitrat okslat fosfat gibi kristallerin kalsiyuma bağlanmasını önler. İlaç seklinde alınacağı gibi potasyumdan zengin basinlar yenmelidir( sebze ve meyve) sitrat limonda fazlaca bulunmaktadır limonata yapılarakveya portakal suyu günde 1veya 2 litre içilebilir.Bazı araştırmacılar Magnezyum ve B6 vitaminin taş olumunda etkili oldugunu bildirmişlerdir

Kepekten zengin lifli besinler bagırsaktan kalsiyum emilimini azaltır. pirinç, bugday ,gibi besinler diyetimize bolca girmeli.

Araştırmalar şekerin idrarda okslatın miktarını artırdıgı tespit edilmiştir genelde şeker ve şekerli gıdalardan az tükatmelidir.(suni tatlandırıcı kullanılabilir)

Bazı bitkisel ilaçlar İP-6 (inositol hexaphosphate veya fitik asit) üriner kalsiyumu azalttığı görülmüsütür bu bitkisel ilaç alındıgında kalsiyum oksalat taş olusumu anlamlı derecede azaldıgını bildirmişlerdir.Bazı doktorlar Balkabağı çekirdeği ni önermektedirler.
Sonuçta bir çok ilaç diyet önerilmekte burada önemli olan gerekli testler yapılarak doktor kontrolünde en uygun diyeti ve ilacı almaktır bu bize tekrar taş hatalığına yakalanmamaızı % 85-90 aranında engeller.